फ्रीलान्सिंग: एक सविस्तर अभ्यास
मला खात्री आहे की तुमच्यापैकी बऱ्याच जणांनी आतापर्यंत 'फ्रीलान्सिंग', 'फ्रीलान्सर', 'फ्रीलान्स वर्क' किंवा 'फ्रीलान्स जॉब्स' हे शब्द ऐकले असतील. आधुनिक व्यावसायिक जगात हा एक सर्वाधिक चर्चेत असलेला विषय आहे. याचा नेमका अर्थ काय आहे, असा विचार तुम्ही कधी केला आहे का? किंवा, तुम्हाला हे आधीच माहीत आहे का? तुम्हाला यात रस आहे का?
फ्रीलान्सिंग हा एक असा प्रगतिशील ट्रेंड आहे, ज्याकडे एक नवोदित उद्योजक किंवा इतर कोणीही आदर्श म्हणून पाहू शकतो. हे तुम्हाला तुमच्या स्वतःच्या अटी व शर्तींवर काम करण्याची मुभा देते आणि त्याच वेळी तुम्हाला हवे तितके पैसे कमविण्यातही मदत करते. मानधनाची रक्कम तुम्ही ठरवता, तुमचा नियोक्ता नाही. आणि हे तुम्हाला तुम्हाला हव्या असलेल्या कोणत्याही ठिकाणाहून काम करण्याचे स्वातंत्र्य देते.
हे सर्व घटक एकत्रितपणे करिअर म्हणून फ्रीलान्सिंगच्या वाढत्या लोकप्रियतेत आणि स्वीकृतीमध्ये भर घालतात.
स्वतंत्र व्यावसायिक: परिचय
कदाचित तुम्हाला तुमची कंटाळवाणी ९-५ ची कॉर्पोरेट नोकरी सोडून स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची खूप दिवसांपासून इच्छा असेल. कदाचित तुम्हाला कधी संधीच मिळाली नसेल. किंवा कुठून सुरुवात करावी हेच तुम्हाला माहीत नसेल. फ्रीलान्स काम हे सर्व काही बदलून टाकते. हे कदाचित २१ व्या शतकातील सर्वात महत्त्वाचे व्यवसाय मॉडेल आहे. तुम्हाला जे काही करायचे आहे ते तुम्ही जवळजवळ लगेचच सुरू करू शकता. तुम्हाला फक्त वेळ आणि कठोर परिश्रम देण्याची गरज आहे.
बऱ्याच लोकांना वाटते की फ्रीलान्स नोकऱ्या फक्त सर्जनशील व्यावसायिक किंवा कंटेंट क्रिएटर्ससाठी आहेत. तथापि, गेल्या काही वर्षांत फ्रीलान्सिंगबद्दलची मानसिकता बदलली आहे. आता ते सर्व व्यवसाय आणि व्यावसायिक क्षेत्रांचा एक भाग बनले आहे. त्यात प्रचंड वाढ झाली आहे.
फ्रीलान्सर हा एक स्वयंरोजगारित व्यावसायिक असतो, जो एका वर्षापेक्षा जास्त कालावधीसाठी कोणत्याही विशिष्ट कंपनीशी बांधील नसतो. ते कमी कालावधीसाठी नोकरी देणाऱ्या कंपन्या, पक्ष किंवा व्यक्तींचे प्रतिनिधित्व करतात. शिवाय, त्यांना सहसा एक किंवा अधिक विशिष्ट फ्रीलान्स कामांसाठी नियुक्त केले जाते, जे साधारणपणे एका वर्षापेक्षा कमी काळ चालते.
तुम्हाला मिळणारे स्वातंत्र्य प्रचंड असते. तुम्ही तुमचे मालक मुक्तपणे निवडू शकता आणि त्यानुसार प्रभावी खर्च निश्चित करू शकता. तुमच्या सोयीनुसार तुम्ही एकाच वेळी अनेक प्रकल्पही हाती घेऊ शकता. पैसे कमावण्यासाठी तुम्हाला फक्त दिलेले सर्व प्रकल्प अचूकपणे पूर्ण करून ते नियोक्त्यांकडे सादर करायचे आहेत.
सुरुवातीला तुम्हाला कोणत्या प्रकारचे नियोक्ते मिळतील, हे तुम्ही काय विकत आहात यावर अवलंबून असेल. उदाहरणार्थ, जर तुम्ही नुकतेच फ्रीलान्सिंग सुरू केले असेल, तर तुम्हाला खूप मर्यादित आणि फारसे पैसे न देणारे प्रकल्प मिळतील. हळूहळू प्रगती करा. अशा प्रकारे तुम्ही एक फ्रीलान्सर म्हणून प्रगती कराल.
फ्रीलान्स कामाबद्दलचे गैरसमज?
फ्रीलान्सिंगबद्दलचा एक सर्वात सामान्य गैरसमज म्हणजे, फ्रीलान्सर होण्यासाठी तुम्हाला तुमची कंटाळवाणी पण खात्रीशीर नोकरी सोडावी लागेल. हे पूर्णपणे खोटे आहे. जरी तुम्ही सकाळच्या शिफ्टमध्ये एखाद्या फर्ममध्ये काम करत असाल, तरी तुम्ही स्वतःला पूर्णपणे तुमच्या आवडीच्या कामासाठी वाहून घेऊ शकता आणि रात्रीच्या वेळी काही फ्रीलान्स काम मिळवू शकता. तुमच्या आवडीच्या दिशेने काम करा आणि प्रकल्प पूर्ण करा. विनावेतन इंटर्न म्हणजेच कॉलेजच्या विद्यार्थ्यांसाठी फ्रीलान्स नोकऱ्या हा आणखी चांगला पर्याय आहे. तुम्हाला केवळ कामाचा अनुभवच मिळत नाही, तर तुम्ही केलेल्या कामासाठी तुम्हाला पैसेही मिळतात आणि त्यासाठी तुम्हाला फक्त थोडा वेळ द्यावा लागतो. तसेच, तुम्हाला तुमच्या कामाची वेळ निवडण्याचे स्वातंत्र्य असल्यामुळे, परीक्षेच्या काळात कामाचा ताण जास्त वाटल्यास तुम्ही फ्रीलान्स काम पूर्णपणे नाकारू शकता.
आता प्रत्येक संभाव्य फ्रीलान्सरच्या मनात एक मुख्य प्रश्न येतो, तो म्हणजे 'सुरुवात कशी करावी'. स्पष्टपणे सांगायचे झाल्यास, फ्रीलान्सिंग सुरू करण्याचा कोणताही एक परिपूर्ण मार्ग नाही. तथापि, ते खरोखरच खूप सोपे आहे. तुम्हाला फक्त उपलब्ध असलेल्या अनेक फ्रीलान्सिंग वेबसाइट्सपैकी कोणत्याही एकावर तुमचे जॉब प्रोफाइल तयार करायचे आहे.
आणखी एक प्रश्न जो वारंवार विचारला जातो तो म्हणजे, ‘कशाने सुरुवात करावी.’ तुमचे विशेषीकरण किंवा कामाचे क्षेत्र कोणते आहे, याने काही फरक पडत नाही. तुम्ही जे काम करता, त्याबद्दल तुमच्या मनात फक्त आवड असणे आवश्यक आहे. आणि ते अक्षरशः काहीही असू शकते. फ्रीलान्सिंगमध्ये तुम्ही जे काही करायचे निवडाल, त्याचा समावेश असू शकतो. लेखन, लिप्यंतरण, शिकवणी, व्यवसाय मॉडेल, कोडिंग, सर्जनशील क्षेत्रे, इत्यादी. ही क्षेत्रे असंख्य आहेत.
फ्रीलान्स नोकऱ्या
अनेक तरुण नवोदितांना असे वाटते की भारतातील लोक फ्रीलान्सिंगकडे तुच्छतेने पाहतात. तथापि, हे वस्तुतः आणि वास्तवात खरे नाही. स्वतःच्या प्रगतीसाठी तीव्र इच्छाशक्ती लागते. स्वतःचे बॉस बना. तुम्हाला जे फ्रीलान्स काम करायचे आहे ते निवडा आणि हे सर्व तुमच्या ठरवलेल्या अटींवर करा. यामुळे केवळ प्रेरणाच मिळत नाही, तर कंपन्यांच्या प्रभावाखाली असलेले अनेक मेहनती भारतीय आकर्षितही होतात.
भारत एकेकाळी कामगारांची भूमी म्हणून ओळखला जात असे. पण भारतातच फ्रीलान्सिंग निवडणाऱ्या लोकांची संख्या वाढत असल्यामुळे हा समज हळूहळू बदलला आहे. जगभरात फ्रीलान्स सेवा पुरवणाऱ्या पहिल्या ५ देशांमध्ये भारताचा समावेश आहे. भारतात पूर्ण-वेळ फ्रीलान्सर्सची संख्या अर्ध-वेळ फ्रीलान्सर्सपेक्षाही जास्त आहे. आणि आमचा विश्वास आहे की, उदरनिर्वाहाचे साधन म्हणून फ्रीलान्सिंगची प्रचंड वाढ आणि क्षमता यामुळेच हे शक्य झाले आहे.
आता आपण फ्रीलान्सिंगबद्दलच्या काही मूलभूत प्रश्नांवर स्पष्टीकरण दिले आहे, त्यामुळे आता प्रत्येक प्रश्नाचे सविस्तर उत्तर देण्याची वेळ आली आहे.
फ्रीलान्सिंग का?
बऱ्याच लोकांना असे वाटते की, जेव्हा फ्रीलान्सर्सना ९ ते ५ ची नेहमीची नोकरी मिळत नाही, तेव्हा ते फ्रीलान्स जॉब्स निवडतात. ते नोकरीच्या सुरक्षिततेबद्दल खूप विचार करतात. पण अशी कोणती हमी आहे की, असा दिवस येणार नाही जेव्हा तुमच्या कंपनीला तुमच्या सेवेची गरज भासणार नाही? फ्रीलान्सिंग केवळ अधिक स्थिरताच देत नाही, तर एक स्थिर, नियमित उत्पन्नही देते (किमान एकदा का तुम्हाला फ्रीलान्सर म्हणून काम करण्याची सवय झाली की). सुरुवातीला कोणतीही गोष्ट सोपी नसते. कॉर्पोरेट क्षेत्रातही, सुरुवात करण्यासाठी तुम्हाला थोडे कष्ट घ्यावे लागतात.
तरीही, येथे काही कारणे दिली आहेत, ज्यामुळे उपजीविका मिळवण्याचा फ्रीलान्सिंग हा सर्वात चांगला मार्ग नसला तरी, एक अधिक श्रेयस्कर मार्ग आहे.
१. कृतीशील वृत्ती
पारंपरिक व्यवसायांमधील एक मोठी समस्या म्हणजे वेळेनुसार बदल स्वीकारण्याची असमर्थता. जर कार्ययोजनेत बदल करण्याची गरज भासली, तर तुम्ही एकतर पुढच्या वर्षाची वाट पाहता किंवा तुमच्या कंपनीला तोट्यात बुडताना पाहता. फ्रीलान्सिंगमध्ये हे नैसर्गिकरित्या टाळले जाते. जर तुम्हाला तुमच्या कमी सर्जनशीलतेमुळे फ्रीलान्स करिअरला उतरती कळा लागली, तर तुम्ही त्यावर पुढच्या वर्षी नव्हे, तर आज किंवा उद्या काम करता.
२. कार्यक्षम
इतर कोणत्याही कंपनीच्या सरासरी 'प्रोजेक्ट' खर्चाच्या तुलनेत तुमचा व्यवसाय सुरू करण्याचा खर्च नगण्य आहे. अगदी काहीही नसताना सुरुवात करता येते. वेगवेगळ्या फ्रीलान्सिंग साइट्सवर नोंदणी करणे किंवा तुमचे प्रोजेक्ट्स स्वीकारून ते सुरू करणे यासाठी बराच खर्च येतो, जो कालांतराने तुम्ही कमावलेल्या नफ्यातून भरून निघतो.
३. सीमारहित
तुम्ही बहुतांशी स्वतःच्या मर्जीचे मालक आहात. कोणाचेही काही देणे लागत नाही. तुमच्या स्वतःच्या अटींवर काम करा, तुमचे स्वतःचे ग्राहक निवडा आणि तुम्हाला पात्र वाटणाऱ्या पैशांची मागणी करा. हे सर्वस्वी तुमचे आहे. आणि कोणताही तिसरा पक्ष त्यावर किंचितही प्रभाव टाकू शकत नाही.
हे पुरेसे नव्हते म्हणून की काय…
४. प्रभावी
फ्रीलान्सर म्हणून काम करण्याचा सर्वात लोकप्रिय घटक म्हणजे तुम्हाला पाहिजे तेव्हा, पाहिजे तिथून काम करण्याची मुभा. काम करण्यासाठी तुम्ही कुठे असायलाच पाहिजे किंवा कोणती ठराविक उद्दिष्ट्ये असायलाच हवीत, असे कोणतेही बंधन नसते. पूर्ण केलेल्या कामासाठी तुम्हाला पैसे मिळतात; तुम्ही ते काम सुट्टीत केले की घरी बसून, याची कोणालाही पर्वा नसते.
५. वाढ
तुम्ही जितके जास्त प्रकल्प कराल, तितकी तुमची कार्यकक्षा विस्तारते. यामुळे तुम्हाला भविष्यातील प्रकल्पांसाठी स्वतःची एक अद्वितीय ओळख निर्माण करण्यास मदत होते. यामुळे तुम्हाला एक व्यक्ती म्हणून आणि एक ऑनलाइन फ्रीलांसर म्हणून विकसित होण्यास मदत होते. जर तुमच्यात आवड, मेहनत आणि कौशल्य असेल, तर तुमची व्यावसायिक आणि आर्थिक दोन्ही स्तरांवर प्रचंड वेगाने वाढ होईल.
६. शून्य बेरोजगारी
फ्रीलान्सिंगचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यात बेरोजगारीचा दर शून्य असतो. ग्राहक मिळवण्यासाठी आणि काम सुरू करण्यासाठी कोणत्याही विशिष्ट शैक्षणिक पातळीची आवश्यकता नसते. तुमच्याकडे फक्त कौशल्य असणे आवश्यक आहे. तुम्ही जे काम करता त्यात तुम्ही अत्यंत कुशल असणे गरजेचे आहे.
फ्रीलान्सर म्हणून सुरुवात कशी करावी?
डिजिटलीकरण जसजसे वाढत आहे, तसतसे एक नामांकित फ्रीलान्स व्यावसायिक म्हणून स्वतःला स्थापित करण्याचे मार्ग आणि ट्रेंड्स सतत वाढत आहेत. तुम्हाला काम मिळवण्यासाठी अनेक मार्ग उपलब्ध आहेत. पण जास्त पैसे देणारी कामे मिळवणे म्हणजे केवळ एखाद्या फ्रीलान्सिंग वेबसाइटवर सक्रिय सदस्य असण्यापुरते मर्यादित नाही. तुम्हाला तुमच्या कार्यक्षेत्राचा विस्तार करावा लागेल, तुमच्या कम्फर्ट झोनमधून बाहेर पडावे लागेल, नवनवीन गोष्टींचा शोध घ्यावा लागेल, वाजवी मानके पूर्ण करावी लागतील, एक उत्तम कामाचा अनुभव किंवा पोर्टफोलिओ तयार करावा लागेल आणि तुमची कौशल्ये प्रदर्शित करावी लागतील. आणि हे करण्याची सुरुवात तुम्ही खाली सुचवलेल्या वेबसाइट्स/प्लॅटफॉर्म्सपैकी एकावर साइन अप करून करू शकता.
भारतातील फ्रीलान्सर्ससाठी ही सर्वोत्तम फ्रीलान्स वेबसाइटपैकी एक आहे. यामध्ये ग्राफिक डिझायनर्स, लेखक, कंटेंट क्रिएटर्स, क्रिएटिव्ह प्रोफेशनल्स, प्रोग्रामर्स, कोडर्स, वेब-डिझायनर्स, व्हिडिओग्राफी, फोटोग्राफी अशा अनेक प्रकारच्या व्यावसायिकांसाठी विविध प्रकारचे प्रोजेक्ट्स उपलब्ध आहेत. ही वेबसाइट तिच्या कामात अत्यंत कार्यक्षम आहे आणि भारतातच केंद्रीकृत फर्म सपोर्ट प्रदान करते. हे नक्कीच फायदेशीर आहे.
२. अपवर्क
अंदाजे १५ लाख ग्राहक असलेली ही सर्वाधिक भेट दिली जाणारी फ्रीलान्स वेबसाइट आहे. दीर्घकालीन आणि अल्पकालीन अशा दोन्ही प्रकारच्या फ्रीलान्स कामांना समर्थन देऊन ही वेबसाइट ही संख्या गाठू शकली आहे. दीर्घकालीन प्रकल्प ६ महिन्यांपर्यंत चालू शकतात, तर अल्पकालीन प्रकल्प केवळ एका प्रकल्पापुरते मर्यादित असू शकतात. मोठ्या संख्येने असलेल्या ग्राहकसंख्येमुळे, वेबसाइटवरील लाखो सक्रिय फ्रीलान्सर्सच्या पोर्टफोलिओवर ती निश्चितच आपली छाप सोडते.
३. फ्रीलान्सर
Not only
फ्रीलांसर offer millions of websites, but the main reason it is amongst the best ones out there is also that of its exclusive features. It allows members to test their abilities and skills against other players in weekly and monthly contests. It’s a great way to attract clientele and show off your abilities, talents, and skills regarding your freelancing field.
आणखी काही?
४. फायव्हर
फायव्हर, जी एक सुप्रसिद्ध फ्रीलान्स वेबसाइट आहे, ती प्रामुख्याने तिच्याद्वारे दिल्या जाणाऱ्या विविध प्रकारच्या अल्प-मुदतीच्या फ्रीलान्स कामांसाठी ओळखली जाते. या वेबसाइटवर तुम्हाला बहुतेक करून असे अल्प-मुदतीचे फ्रीलान्सर्स आढळतील, जे प्रत्येक प्रोजेक्टनुसार किंवा एका लहान, विशिष्ट कालावधीसाठी काम करण्यास इच्छुक असतात. येथे दीर्घ-मुदतीचे फ्रीलान्सर्स मिळणे काहीसे दुर्मिळ आहे. येथील फ्रीलान्सर्स डिझायनिंग, वेब डिझाइन, कोडिंग, एआय, रोबोटिक्स, कंटेंट रायटिंग, अध्यापन, मनोरंजन इत्यादी क्षेत्रांमधून येतात.
५. कॉलेज रिक्रूटर
मुख्यतः फ्रीलान्स नोकरीच्या शोधात असलेल्या महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांना किंवा नुकत्याच पदवीधर झालेल्यांना भरती केले जाते. महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांसाठी अनुभव आणि पैसे मिळवण्याचा हा एक उत्तम मार्ग आहे. तुमच्या करिअरला चालना देण्यासाठी हा एक उत्तम मार्ग आहे, कारण तुम्हाला एखाद्या फर्ममध्ये काम करण्याचा खरा अनुभव मिळतो.
६. कोडर मिळवा
ही साईट प्रामुख्याने कोडर, प्रोग्रामर, वेब-डिझायनर, एसईओ (SEO) आणि एसईएम (SEM) तज्ञ, डिझायनर, लेखक आणि त्यांच्यासारख्या इतरांसाठी आहे, ज्यांची लहान कंपन्यांना त्यांच्या दैनंदिन व्यवसायाला चालना देण्यासाठी नितांत गरज असते. ही साईट लाखो लहान, अल्प-मुदतीच्या फ्रीलान्स नोकऱ्या उपलब्ध करून देते, ज्यामुळे वापरकर्त्यांना एकाच वेळी अनेक प्रकल्पांवर काम करून चांगले जीवनमान कमावता येते.
निष्कर्ष
आता आपण काही महत्त्वाच्या प्रश्नांची उत्तरे दिली आहेत, त्यामुळे फ्रीलान्सिंगमधील संघर्षांकडे वळणे योग्य ठरेल. फ्रीलान्सिंग प्रत्येकासाठी नाही. केवळ कणखर, कर्तृत्ववान, प्रगतीशील आणि परिस्थितीशी जुळवून घेणारेच टिकून राहतात. जेव्हा तुम्ही सुरुवातीला सुरुवात करता, तेव्हा सर्व काही आलबेल नसते. अनेक अडथळे येतील. असेही प्रसंग येऊ शकतात, जेव्हा तुम्हाला काम मिळणार नाही. तसेच, अशा वेळी तुम्ही तुमचा संयम राखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. तुम्ही रातोरात यशस्वी होणार नाही, म्हणून तुमच्या फ्रीलान्स कामाचा अतिरेक करण्याचा प्रयत्न करू नका.
फ्रीलान्सिंगला वेळ लागतो. त्यासाठी थोडा वेळ, संयम आणि कठोर परिश्रम आवश्यक असतात. पण त्यानंतरचा प्रवास अधिक सुकर होतो. तुम्हाला मिळणारे फ्रीलान्स काम नेहमीच योग्य असेल असे नाही. कधीकधी तुम्ही ज्यासाठी जाहिरात दिली आहे, तेच काम तुम्हाला मिळू शकते, तर कधीकधी तुम्हाला मर्यादित स्वरूपाच्या संधी मिळतील. (वेळ असल्यास) सर्व कामे स्वीकारा; अशा प्रकारेच तुम्ही एक ब्रँड म्हणून तुमची प्रतिमा तयार करता. तथापि, जर तुम्ही अनेक क्लायंट्ससाठी किंवा अनेक फ्रीलान्स कामांसाठी काम करणे निवडले, तर ते हाताळणे आणि त्यातून मार्ग काढणे कधीकधी एक मोठी समस्या ठरू शकते. पण सातत्याने प्रगती करणे आणि फ्रीलान्स काम वेळेवर सादर करणे हे सर्वस्वी तुमच्यावर अवलंबून आहे.
उपजीविका मिळवण्यासाठी फ्रीलान्सिंग हा एक उत्तम मार्ग आहे, पण जर तुम्ही ते गांभीर्याने करत असाल तर ते अधिक प्रभावी आणि कार्यक्षम ठरते.
